Hegazti gripea

Hegazti-influentza (IA) oso infekzio kutsakorra eta oso aldakorra da, eta hegazti guztiei eragiten die, batez ere etxeko hegaztiei.

Hegazti basati migratzaileek (uretakoak) gordailu natural gisa jarduten dute, eta beren migrazio-bideetan zehar zabaltzen dute gaixotasuna, etxaldekoekin eta zeharkakoekin kontaktu zuzena izanez, baserri batetik bestera.

Andui larriena, Hegaztien Influenza Patogeno Handia edo IAAP da. H5 eta H7 azpimotek eragiten dute, eta hilkortasun handia eragiten dute etxeko hegaztietan, eta, batzuetan, ugaztunei eragin diezaiekete, baita gizakiei ere. IAAP birus horiek erresistentzia handia dute ingurumenean.
Nahitaez Adierazi beharreko animalia-gaixotasuna da, pertsonei eragin baitiezaieke.

Prebentzioa da biosegurtasun-neurriak zorroztea (etxeko hegaztiek migratzaileekin kontakturik izan ez dezaten saihestea), batez ere udazkenean eta neguan, hegazti migratzaileen pasabidearekin bat datozen urtaroak baitira.

Gaixotasunaren kontrola, baieztatzen denean, eragindako hegaztiak hiltzean datza, eta txertaketa prebentziozko kontrol-neurritzat edo neurri osagarritzat har daiteke agerraldi batean.

Egoera epidemiologikoa

Elikagaien Segurtasuneko Europako Agintaritzaren (EFSA) datuen arabera, 2021/2022 urte epidemikoan erregistratu zen EBko IAAPren epidemia handiena eskortako hegaztietako agerraldi-kopuruari, hedapen geografikoari eta hildako hegazti basatien kopuruari dagokionez.

2023az geroztik, IAAP A(H5N1) birusa mundu osoan hedatzen joan da, eta ostalarien maila handitu du, hilkortasun-fenomenoak eraginez askotariko espezietan. Orain arte, IAAPren birusarekin infektatutako 50 ugaztun-espezie desberdinetatik gora antzeman dira. Birusok inoiz animalietatik gizakietara transmititu badira ere, oraindik ez da identifikatu gizakien arteko transmisiorik.

Elikagaien Segurtasuneko Europako Agintaritzak (EFSA), Gaixotasunak Prebenitzeko eta Kontrolatzeko Europako Zentroak (ECDC) eta IAAPerako Europako erreferentziazko laborategiak (EURL) IAAPren Europa mailako egoera epidemiologikoa hiru hilez behin eguneratzen duen txosten zientifiko bat argitaratu dute. 2026ko udaberrian, hegazti-influenza oso patogenoaren (HPAI) jarduera gutxitu egin zen Europan, urtaro honetako ohiko joerari jarraituz. Hegazti basatietan atzemandako kasuen kopurua azken lau urteetakoa baino handiagoa izan bazen ere, ez zen aurreko denboraldietan bezalako hilkortasun masiborik izan. Honako hau nabarmendu dute:

Situación general

La actividad de la influenza aviar altamente patógena (IAAP) en Europa disminuyó durante la primavera de 2026, siguiendo el patrón estacional habitual. Aunque el número total de detecciones en aves silvestres fue superior al de los últimos cuatro años, no se observaron episodios masivos de mortalidad como los registrados en temporadas anteriores.

1. Hegaztiak

• Hegazti basatietan birusaren zirkulazioa txikitu egin zen aztertutako aldiaren amaieran; beraz, datozen hilabeteetan ugaltzen ari diren hegazti basatietan, hegazti-hazkuntzako ustiategietan eta ugaztunetan infekzio-arriskua murriztea espero da.
• Hala ere, noizbehinkako agerraldiak gerta daitezke oraindik.

Gehien kaltetutako espezieak

• Hegazti urtarrek kasu gehienak bildu zituzten.
• Bereziki nabarmendu ziren antzarak, batez ere antzara arrunta (Anser anser).
• Aurreko urteetan oso kaltetuta egon ziren itsas hegazti kolonialek, aldiz, intzidentzia txikia izan zuten.

Etxeko hegaztiak

• Polonia izan zen Europan agerraldi gehien izan zituen herrialdea; litekeena da hegazti basatietatik egindako hainbat sarreraren eta ondorengo ustiategien arteko hedapenaren ondorio izatea.
• Gainerako herrialdeetan, agerraldi gehienak hegazti basatiekin izandako kontaktu zuzen edo zeharkakoarekin lotu ziren.
• Frantzian txertatutako ahateetan HPAI kasuak agertzen jarraitu zuten, nahiz eta aurreko aldietan baino gutxiago izan.
• Oilo erruleak eta ugaltzaileak izan ziren gehien kaltetutako kategoriak.

Alderdi birologiko garrantzitsuak

• Detektatutako H5N1 birus gehienak 2.3.4.4b kladekoak ziren, batez ere EA-2024.DI.2.1 genotipokoak.
• Ugaztunetara egokitzearekin lotutako mutazioen maiztasuna nabarmen jaitsi zen hegaztietan (%4tik %0,4ra).

H9N2 birusaren lehen detekzioa Europan

• Hungariak lehen aldiz jakinarazi zuen G5.5 kladeko H9N2 patogenotasun baxuko birusa (LPAI) oilasko-hazkuntzako ustiategietan.
• Birus horrek HA-Q226L mutazioa dauka, gizakien antzeko hartzaileekiko afinitate handiagoarekin lotua; horregatik, zaintza estua egitea beharrezkotzat jotzen da.

Munduko egoera

• Hego Amerikan aurreko urteetan baino agerraldi gehiago jakinarazi ziren.
• Nepalek agerraldi ugari izan zituen etxeko hegaztietan.
• Hego Korean H5N9 detektatu zen, eta Mexikon H7N3.
• Australiak H5N1 birusaren lehen detekzioa egin zuen bere lurralde kontinentalaren barruan; ondorioz, birusa kontinente guztietan dago jada.

2. Ugaztunak

Europa

• Ugaztunetan detektatutako kasuen kopurua txikia izan zen.
• Azeri gorria izan zen gehien kaltetutako espeziea.
• H5N5 birusa hartz polar batean eta morsa batean detektatu zen Svalbarden (Norvegia).

Esne-behiak

• Herbehereek baieztatu zuten hegaztietatik esne-ustiategi batera gertatutako transmisio isolatu bat.
• Ez da aurkitu birusa Europako behi aziendan modu zabalean hedatzen ari denik.

Ipar Amerika

• Estatu Batuetan esne-behietan kasu berriak agertzen jarraitu zuten, populazio horretan birusaren zirkulazioa mantentzen dela baieztatuz.
• Era berean, itsas elefanteetan, itsas lehoietan eta lehen aldiz itsas igarabetan hilkortasunak erregistratu ziren.

Ugaztunetara egokitzea

• Aztertutako ugaztun-jatorriko birusen %86k ugaztunetara egokitzearekin lotutako markatzaile genetikoak zituzten; horrek erakusten du birusak eboluzionatzen jarraitzen duela espezie-jauziak gertatu ondoren.

3. Giza osasunerako arriskua

Giza kasuak

• Ez da H5N1 kasurik baieztatu Europar Batasunean edo EEEn.
• 2026ko martxotik ekainera bitartean, mundu osoan H5N1 birusaren sei giza kasu baino ez ziren jakinarazi, guztiak infektatutako hegaztiekin izandako harremanei lotuta.
• 2024ko martxotik aurrera, AEBetan kutsatutako esne-behiekin kontaktuan egon diren pertsonen artean 41 giza kasu erregistratu dira.

Pertsonen arteko transmisioa

• Ez dago gizakien arteko transmisio iraunkorraren frogarik.
• Arriskua, batez ere, infektatutako hegaztiekin, hegazti bizien merkaturekin edo ingurune kutsatuekin babesik gabe kontaktua izateari lotuta dago.

H9N2 birusa

• Italiak H9N2 birusaren inportatutako giza kasu bat jakinarazi zuen; EB/EEE eremuan erregistratutako lehen kasua izan da.

Ondorio nagusia

Europako egoerak erakusten du hegazti-influenzaren jarduera urtaroarekin batera gutxitzen ari dela, baina birusak hegazti basatietan zirkulatzen jarraitzen duela eta etxeko hegaztietan agerraldi berriak eragiten dituela. Biztanleria orokorrarentzat arriskua txikia izaten jarraitzen du eta ez dago gizakien arteko transmisio iraunkorrik. Hala ere, ugaztunetara egokitzeko gaitasuna erakusten duten birusen agerpenak, AEBetako esne-behietan H5N1aren zirkulazio iraunkorrak eta H9N2 birusaren lehen detekzioak Europan agerian uzten dute zaintza epidemiologiko eta birologiko sendoa mantentzeko beharra, One Health ikuspegitik.

• Aves: la IAAP continuó circulando de forma persistente en aves silvestres (gaviotas costeras) desde 2020. Tras una disminución en 2022–2024, el pico epidémico 2024–2025 volvió a aumentar. Se ha dado alta mortalidad en aves de corral que indica detección tardía y/o sacrificio retrasado, lo que incrementa el riesgo de propagación y exposición humana. Se espera un aumento de casos en aves acuáticas con la migración otoñal. El subtipo A(H5N5) persiste en el norte de Europa, aunque con menos detecciones.
• Mamíferos: Durante el periodo actual de notificación, no se reportaron nuevas detecciones del virus HPAI A(H5N1) en mamíferos en Europa, lo que contrasta con los periodos anteriores, aunque es similar a la situación observada en la primavera/verano de 2024. Sin embargo, Noruega notificó la detección del virus HPAI A(H5N5) en cuatro cachorros de zorro ártico en Svalbard a finales de julio. En EE. UU. nuevas especies afectadas (rata almizclera y ardilla de cola redonda). Existe evidencia de la transmisión indirecta del virus en leche, aire, aguas residuales y posible transporte mecánico por moscas. Riesgo en ganado lechero: Dosis muy bajas pueden infectar vacas.
• Humanos: Infecciones esporádicas por A(H5N1), A(H9N2) y A(H10N3) fuera de la UE/EEE. Los casos humanos siguen siendo raros (13 casos globales, 12 con exposición documentada a aves de corral). Hasta la fecha, no se han confirmado casos humanos H5N1 en la UE/EEE, lo que indica que el riesgo para la población general europea sigue siendo bajo, aunque persiste la posibilidad de casos aislados en zonas con contacto estrecho con animales infectados.

Kasuen kopuruari eta bilakaerari buruzko informazio zehatza aurki daiteke EFSAk argitaratutako hurrengo panel interaktibo berrian:

EFSAk Bird Flu Radar garatu du, Europa osoko espazio-denbora unitate bakoitzeko basa hegaztien populazioan IAAP agerraldien probabilitatea kalkulatzeko.

Espazio- eta denbora-arriskuak ebaluatzeko eredua denbora errealean eguneratzen da orain, eta astelehen goizero Europako basa hegaztietan jakinarazitako IAAPen azken agerraldietan (H5 eta H7) oinarritutako emaitza berriak erakusten dira.

RASVEren plataforma publikoan (MAPAko Albaitaritzako Osasun Alerten Erregistroa), nahitaez aitortu beharreko animalien gaixotasunen kasu baieztatuak kontsulta daitezke.

Istituto Zooprofilattico Sperimentale delle Venezie (IZSVe), IAko esleitutako Europako erreferentziako laborategia (EURL) da. Bere webgunean IAren Europako agerraldiei buruzko informazio eguneratua eta xehetasunez aurki daiteke:

OMSAk (Animalien Osasunerako Mundu Erakundea) egoera-txostenak argitaratzen ditu hilero, eta txosten horiek HGOPk mundu nahiz eskualde mailan duen egoera eguneratzen dute, OMSAren Informazio Zoosanitarioaren Mundu Sistemaren (WAHIS)  bitartez herrialdeek bidaltzen duten informazioaren arabera.

Europatik kanpo, IAAP A H5N1en egoera epidemiologikoa nabarmendu behar da AEBetan: eta Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Ministerioak argitaratutako hegazti-gripearen egoera epidemiologikoa eguneratzeko txostenaren arabera, 2024ko martxoaz geroztik, HGOP A(H5N1) detektatu dela AEBko esne-aziendan, eta kasu horietako gehienak Kalifornian erregistratu dira. Birusaren sekuentziazio-azterlanek baieztatzen dute AEBko behietan zirkulatzen duen H5N1 subfilumak homologia duela Pazifikoko hegazti basati migratzaileetan aurretiaz detektatutakoarekin, eta, halaber, sasoi honetan AEBko hegazti basatietan eta etxeko hegaztietan detektatu da.

Hegazti-gripearen arriskua saihesteko prebentzio-neurriak hegaztiengan

Uztailaren 27ko APA/2442/2006 Agindua, hegazti-gripearekin lotutako babes-neurri espezifikoak ezartzen ditu: prebentzio, jarraipen eta kontrol-neurriak arautzen dituena eta agindu horien eranskinetan identifikatutako arrisku bereziko eta zaintza bereziko eremuetan zenbait biosegurtasun-neurri ezartzen dituena. Zehazki, zenbait neurri espezifiko hartzea aurreikusten da:

• Biosegurtasuna indartzea eta etxeko hegaztien eta hegazti basati migratzaileen (anseriformeak) arteko zuzeneko eta zeharkako kontaktua saihestea
• Zaintza pasiboa indartzea, bai hegazti-ustiategietan, bai basa-hegaztietan
• Eranskinetan jasotako udalerrietan kokatutako hegazti-ustiategien datuak eguneratzea
• Osasun-kontrolak eta aldizkako analisiak egitea, arriskuaren ebaluazioaren arabera
• Etxeko hegaztiak animalien kontzentrazio-zentroetan egotea debekatzea.

EAE mailan, eta egoera epidemiologikoa kontuan hartuta, honako hau eman da: Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburuaren Agindua, zeinaren bidez ezartzen baitira Euskal Autonomia Erkidegoan hegazti-gripearen aurka hartu beharreko prebentzio-neurriak. Neurriok zaintza indartzera eta hegazti-ustiategietako biosegurtasuna areagotzera bideratuta daude.

Txertaketa EBn

Txertaketa, IAAP zabaltzea saihesteko prebentzio-modu gisa, EFSAk tratatu du IAAPi buruzko azken irizpen zientifikoan. Bertan, EFSAk nabarmentzen du IAAPen aurkako txertaketa prebentiboko estrategia, aldez aurretik ezarritako zaintza, biosegurtasun eta diagnostiko goiztiarreko neurriekin batera, gaixotasun horren hedapena prebenitzeko eta kontrolatzeko modurik egokiena dela.

Hegazti-haztegietan dentsitate handia duten eremuak direnez IAAPen zabalkunderik handiena izan dezaketenak, EFSAk honako gomendio hauek egin ditu:

• Txertaketa prebentiboa da egokiena agerraldien kopurua eta epidemiaren iraupena murrizteko.
• Agerraldien kasuan, gomendagarria da larrialdiko babes-txertoa jartzea fokuaren inguruan 3 km-ko erradioan.
• Xede-populazioak etxeko hegaztiak izan behar du, dentsitate handiko eremuetan.
• Txertoaren eraginkortasuna txertaketa-estrategia guztietarako monitorizatu behar da.
• Txertaketak osatu egin behar du eta ez ditu ordeztu behar beste prebentzio- eta kontrol-neurri batzuk, hala nola hegaztien infekzioak zaintzea, detekzio goiztiarra eta biosegurtasuna, eta gaixotasunak kontrolatzeko ikuspegi integratu baten zati gisa gomendatzen da.

Hegazti-ustiategietako langileei zuzendutako triptiko honek biosegurtasuna indartzeko ezarri beharreko neurriak jasotzen ditu:

Esteka honetan dago eskuragarri 2022ko urriaren 25ean Berrizen egin zen HEGAZTI-USTIATEGIETAKO BIOSEGURTASUN PRESTAKUNTZA JARDUNALDIA:

Jarraian, OCVren infografia bat kontsulta daiteke (gazteleraz), hegaztien gripea zaintzeko eta kontrolatzeko jarduera ofizialak islatzen dituen eskema bat:

IAAP zoonotikoaren arriskuaren ebaluazioa pertsonengan

Gaixotasunak Prebenitzeko eta Kontrolatzeko Europako Zentroak (ECDC) influenza zoonotikoa duten pertsonei transmititzeko arriskua ebaluatu du azken argitalpenean, eta ondorioztatu du Europako biztanleentzat, oro har, infekzio-arriskua txikia dela, bai eta profesionalki arrisku txikia eta ertaina duten pertsonentzat ere, ziurgabetasun-maila handiarekin, hegazti-populazioen artean zirkulatzen ari den hegazti-gripearen birus asko dagoelako. Hala ere, kutsatutako etxeko hegaztien produktuen eraginpean egoteagatik gizakien artean kutsatzeko arriskua hutsaren hurrengoa da.

Estatuan, Osasun Ministerioak ARRISKUAREN EBALUAZIO AZKARRA egin du, Espainian hegazti-gripea A motakoa (H5N1) lehen aldiz detektatu delako gizakietan, hegazti-gripearen agerraldi berri bat izan duen hegazti-ustiategi bateko langile baten, IAAP H5N1en lehen kasua baieztatu ondoren. Kasua sintomarik gabe mantendu zen, eta ez zen harremanetan zeuden pertsonekin transmititu. Horrek ez du esan nahi osasun-agintariek gomendatutako lan-arriskuen inguruko beharrezko neurriak hartu behar ez direnik. Hona hemen azpimarragarrienak:

• Gaixotasunaren edozein susmo lehenbailehen jakinaraztea osasun-agintariei.
• Kutsatuta egon daitezkeen hegaztiekiko esposizioa minimizatzea.
• Biosegurtasun-neurriak indartzea, bereziki hegazti-ustiategietan basa-hegaztiekin kontaktua saihesteko.
• Hegaztiekin kontaktuan dauden pertsonei arriskua eta babes-neurri egokiak ezagutzen dituztela gomendatzea, animaliekin kontaktuan daudenean.
• Kutsatutako animalien eraginpean egoteko arriskua duten talde okupazionalei sasoiko gripea txertatzeko gomendioa indartzea.
• Ustiategietako fokuetan eta birusak kutsatutako animalien eraginpean dauden pertsonentzat jarduteko protokoloak jarraitzea.

Orain arte, bi kasu baino ez dira detektatu mundu mailan, bata sintomarik gabekoa eta bestea oso sintomatologia arinekoa.a, solo se habían detectado dos casos de esta enfermedad en personas a nivel mundial, uno asintomático y otro con sintomatología muy leve.

Zer egin susmoa izanez gero?

Etxeko hegaztiek portaera anormal bati buruzko honako hauek erakuts ditzakete:

• Burua eta lepoa bihurritzea.
• Koordinaziorik eza eta oreka galtzea
• Erantzunik eza
• Buruko eta gorputzeko dardara
• Hegoak erortzea eta/edo hankak arrastatzea.

Beharrezkoa da gogoraraztea, IAren susmoren bat izanez gero, berehala deitu 112 telefonora.

Gainera, IAren susmoren bat izanez gero, berehala eta nahitaez jakinarazi behar zaiola agintari eskudunari. Gure kasuan, EAEn, foru-aldundietako abeltzaintza-zerbitzuak dira:

• ARABA: Plaza de la provincia s/n. 01001 Vitoria-Gasteiz. Tfno. 945 18 18 18
• BIZKAIA: Avenida Lehendakari Agirre, 9. 48014 Bilbao. Tfno. 944 066 828
• GIPUZKOA: Plaza Gipuzkoa s/n. 20004 Donostia-San Sebastián. Tfno. 943 11 29 87

Jarraian, hegazti-gripearen susmoa izanez gero, hegazti-ustiategietako arduradunentzako eta albaitarientzako jarduera-gida kontsulta daiteke:

Ehiztarientzat egindako Informazio-kartela, gaixotasun hori prebenitzeko neurriei buruz ohartarazteko:

Herritarrei zuzendutako informazio-kartela, HILDAKO EDO HILZORIAN DAUDEN HEGAZTI BASATIAK ATZEMATEN DIRENEAN:

Azken berriak

Jarraian, estatu mailako azken RASVE jakinarazpenak aurkituko dituzu:

Jarraian, MAPAk estatu mailako agerraldiei buruz argitaratutako informazio-oharrak aurkituko dituzu:

Eguneraketa data: 2026/10/16