Bektoreek transmititutako gaixotasunen arriskuen ebaluazioa EBn

Ebaluazioaren arabera, honako hauek dira arrisku-agente nagusiak:

• animaliak eta salgaiak mugaz bestalde mugitzea
• haizearen edo animalia basatien bidez bektoreak modu naturalean hedatzea
• klima-aldaketa eta bektoreen hedapen geografikoa
• nazioarteko merkataritza eta gizakien mugimenduak

EFSAren arabera, egun akainak eta Culicoides intsektuak sarrera-bide nabarmenetakoak dira, biziraun eta hedatzeko gaitasun handia baitute. Halaber, azpimarratu du eltxo inbaditzaile jakin batzuek gero eta eragin handiagoa dutela gaixotasun zoonotikoak eta animaliak transmititzeko orduan.

Ebaluatutako bektore nagusiak eta lotutako gaixotasunak

EFSAk Europan lehentasunezko animalien gaixotasun eta gaixotasun zoonotikoak transmititzen dituzten bektoreen bost talde handi aztertu ditu:

• Akainak: Krimea-Kongoko sukar hemorragikoaren (CCHFV), akainek transmititutako entzefalitisaren (TBEV), Lymeren borreiliosiaren (Borrelia burgdorferi s.l.)eta Q sukarraren (Coxiella burnetii) transmisioari lotuak. Txostenak azpimarratu duenez, hedapen-gaitasun handia dute animalia basatien, hegazti migratzaileen eta animalien mugimenduen bidez.
• Eltxoak: Mendebaldeko Niloko birusaren (WNV), entzefalitis japoniarraren (JEV), Rift haraneko sukarraren (RVFV), ekialdeko entzefalitis ekinoaren (EEEV), entzefalitis ekino venezuelarraren (VEEV), mendebaldeko entzefalitis ekinoaren (WEEV), St. Louiseko birusaren (SLEV) eta Cache Valley birusaren (CVV) transmisioari eragiten diote. Halaber, EFSAk nabarmendu du merkataritzaren eta garraioaren bidez ere arrautzak eta larbak nazioartean garraiatzeko arriskua dagoela.
• Culicoides generoko intsektuak: bektore gakoak dira mihi urdinaren gaitzerako (BTV), gaixotasun hemorragiko epizootikorako (EHDV), Akabaneren gaixotasunerako (AKAV), Shmallenbergekorako (SBV), Afrikako zaldi-izurrirako (AHSV) eta behien sukar iragankorrerako (BEV), besteak beste. Txostenak nabarmendu duenez, intsektu horiek haize-korronteen bidez distantzia handietan hedatzeko gai dira.
• Phlebotomusak: leishmaniosia eragiten duen Leishmania infantumen bektoreak.
• Euli hematofagoak: nagusiki zaldien anemia infekziosoaren (EIA), behien gaixotasun nodular kutsakorraren (LSDV), surraren (Tyraponosoma evansi) eta naganaren (Trypanosoma vivax) transmisio mekanikoarekin lotuta daude. EFSAren iritziz, patogenoak sartzeko prozesuan duen eragina mugatua da beste bektore biologikoekin alderatuta.

Laburpen taula: Bektoreak eta sortarazten dituzten gaixotasunak

---

Agentea / gaixotasuna	Talde bektoriala	Ostalari anplifikatzaile nagusiak	Azken ostalariak	Ahalmen zoonosikoa
Afrikako zaldi-izurriaren birusa (AHSV)	🪰 Culicoides	🐴 Ekidoak	—	Ez
Akabane birusa (AKAV)	🪰 Culicoides	🐄 Etxeko hausnarkariak	—	Ez
Besnoitia besnoiti	🪰 Stomoxys, Tabanidae	🐄 Behi-azienda	—	Ez
Mihi urdinaren gaixotasunaren birusa (BTV)	🪰 Culicoides	🐄🐪 Hausnarkariak eta kamelidoak	🐕 Txakurrak	Ez
Borrelia burgdorferi s.l.	🕷️ Ixodidae (kaparrak)	🐭🐦 Ostalarien tarte handia, Karraskariak eta hegaztiak	🐕🐴🧍 Gizakiak, txakurrak eta zaldiak	Bai
Behien sukar iragankorraren birusa (BEFV)	🪰 Culicoides	🐄 Behi-azienda	—	Ez
Cache Valleyko birusa (CVV)	🦟 Culicidae (eltxoak)	🦌 Zerbidoak	🐄🐴🧍 Hausnarkariak, zaldiak eta gizakiak	Ez
Coxiella burnetii	🕷️ Ixodidae	🐄 Ostalarien tarte handia, batez ere hausnarkariak	🧍 Gizakiak	Bai
Krimea-Kongoko sukar hemorragikoaren birusa (CCHFV)	🕷️ Ixodidae	🐄 Ostalarien tarte handia, batez ere hausnarkariak	🐴 Ekidoak	Bai
Ekialde eta Mendebaldeko entzefalitis ekinoa (EEEV/WEEV)	🦟 Culicidae	🐦 Hegaztiak	🐴🧍 Ekidoak eta gizakiak	Bai
Gaixotasun hemorragiko epizoonotikoaren birusa (EHDV)	🪰 Culicoides	🐄🦌 Behi-azienda eta zerbidoak	—	Ez
Zaldien anemia infekziosoaren birusa (EIAV)	🪰 Stomoxys, Tabanidae	🐴 Ekidoak	—	Ez
Entzefalitis japoniarraren birusa (JEV)	🦟 Culicidae	🐖🐦 Txerriak eta hegaztiak	🐴🧍 Ekidoak eta gizakiak	Bai
Leishmania infantum	🪰 Phlebotominae (flebotomoak)	🐕🐈🐇 Kanidoak, katuak eta lagomorfoak	🐴 Ekidoak	Bai
Dermatosi nodular kutsakorraren birusa (LSDV)	🪰🦟🕷️ Stomoxys, Tabanidae, Culicidae, Culicoides, Ixodidae	🐄 Behi-azienda	—	Ez
Rift haraneko sukarraren birusa (RVFV)	🦟 Culicidae	🐄🐪 Hausnarkariak eta kamelidoak	🧍 Gizakiak	Bai
Schmallenbergen birusa (SBV)	🪰 Culicoides	🐄 Hausnarkariak	—	Ez
Shuni birusa (SHUV)	🪰🦟 Culicoides, Culicidae	🐄🐴 Hausnarkariak eta zaldiak	🧍 Gizakiak	Bai
St. Louiseko entzefalitisaren birusa (SLEV)	🦟 Culicidae	🐦 Hegaztiak	🐴🧍 Zaldiak eta gizakiak	Bai
Kaparrek transmititutako entzefalitisaren birusa (TBEV)	🕷️ Ixodidae	🐭 Ostalarien tarte handia, Karraskari basatiak	🧍 Gizakiak	Bai
Trypanosoma evansi	🪰 Stomoxys	🐄🐪🐴 Hausnarkariak, kamelidoak eta ekidoak	🧍🐖 Gizakiak eta txerriak	Zalantzazkoa
Trypanosoma vivax	🪰 Glossinidae, Tabanidae, Stomoxys	🐄🐪🐴 Hausnarkariak, kamelidoak eta ekidoak	—	Ez
Entzefalitis ekino venezuelarraren birusa (VEEV)	🦟 Culicidae	🐴🐭 Zaldiak eta karraskari basatiak	🧍 Gizakiak	Bai
Estomatitis besikularraren birusa (VSV)	🪰 Culicoides	🐄🐴🐖 Behi-azienda, ekidoak eta txerriak	🧍 Gizakiak	Bai
Mendebaldeko Niloko birusa (WNV)	🦟 Culicidae	🐦 Hegaztiak	🐴🧍 Zaldiak eta gizakiak	Bai

Ondorioak

EFSAk ondorioztatu du Europar Batasunean bektoreen bidez transmititutako gaixotasunak sartzeko arriskua, nagusiki, bektoreen biologiaren eta ekologiaren beraren mende dagoela, batez ere hedatu, biziraun eta ingurumenera egokitzeko duten gaitasunaren arabera.

Akainak eta Culicoides intsektuak garrantzi epidemiologikorik handieneko bideak dira, ostalarietan denbora luzez garraiatzen direlako eta distantzia luzetan haizearen bidez airetik hedatzen direlako, hurrenez hurren.

Halaber, txostenak azpimarratu du nazioarteko merkataritzak, animalien mugimenduak, gizakien mugikortasunak eta klima-aldaketak gero eta eragin handiagoa dutela bektoreak eta gaixotasun emergenteak geografikoki hedatzeko. Halaber, honako hauei lotutako ezagutzan hutsune handiak daude: zaintza entomologikoa, infekzio-tasa errealak eta sarrera-ibilbideen karakterizazioa; hortaz, egun, arriskuaren ebaluazio kuantitatiboak mugatuta daude.