EFSAk ebaluatu egin ditu arrainaren eta itsaskien kontsumo-ereduak 27 estatu kideetan, Islandian eta Norvegian. Gainera, aztertu egin du ea kontsumitzaileek ba al dakiten zein diren arraina kontsumitzearen arrisku eta onurak, ea ezagutzen dituzten beren asteko dietan sartu beharreko espezie horien kantitateari buruzko gomendio nazionalak, eta gomendio horiek zenbaterainoko eragina duten haien portaeran.
Metodologia
Hasierako inkesta 2023an egin zen Europako 29 herrialdetan (27 estatu kideak, Islandia eta Norvegia), eta bigarren inkesta 2024an, gomendioak eguneratu zituzten hamar herrialdetan, bai eta gomendioak eguneratu gabe zituzten bost herrialdetan ere, emaitzak erkatu ahal izateko.
Inkestek 38 arrain- eta itsaski-espezie hartzen zituzten, baimendutako gehieneko merkurio-mailaren arabera (1,0, 0,5 eta 0,3 mg/kg) multzokatuta. Espezie horien artean daude arrain handi harrapakariak, hala nola marrazoak, ezpata-arrainak eta atunak (patudoa eta atungorria). Horiek arrain txikiagoez elikatzen dira, eta, ondorioz, merkurio-kopuru handiagoa metatzen dute bizitzan zehar.
Inkestatuei (nerabeak, helduak, haurdun eta edoskitzaroan dauden emakumeak), telefono bidezko elkarrizketaren eta inkesta konbinatu baten bidez, honako hau galdetu zitzaien: zenbatean behin kontsumitzen dituzten, ea kutsatzaileen berri baduten, eta ea ezagutzen dituzten nazioko dietetika-arloko gomendioak.
Inkesten emaitzak
- 29 herrialdeetan inkestatutakoen % 60k adierazi zuten astean behin baino gehiagotan kontsumitzen dituztela arraina eta itsaskiak.
- Gutxi gorabehera herenek (nerabe eta helduen % 34k eta haurdunen % 33k) adierazi zuten astean hirutan edo gehiagotan kontsumitzen dutela gehieneko merkurio-maila izan dezaketen arrain-espezieak.
- Arrain-kontsumoak gora egin zuen bi inkesten artean herrialde eta espezieen kategoria guztietan, gomendio eguneratuak argitaratu zituzten ala ez kontuan hartu gabe.
- Inkestatuen erdiak kontzienteagoak dira arraina kontsumitzeak osasunean dituen onurez arriskuez baino (10etik 1 gutxi gorabehera), baina merkurioa da gehien ezagutzen den kutsatzailea elikagai horietan.
- Gomendio nazionalei buruzko ezagutza neurrizkoa eta handia zen, batez ere haurdunen artean, baina gomendio horiekin lotutako kontsumo-portaeraren aldaketak mugatuak ziren; izan ere, elikadura-ohituren aldaketan eragin handiagoa duten beste faktore batzuk hartzen dituzte aintzat, hala nola zaporea, kostua eta elikadura osasungarriarekiko kezka.
- Informazio-iturriek ere eragina dute kontsumitzaileen portaeran, eta aldatu egiten dira herrialdearen eta biztanleria-taldearen arabera.
Gomendioak eta ziurgabetasunak
Laginketaren diseinuarekin eta esparruarekin lotutako ziurgabetasunak identifikatu ziren, bai eta laginaren ordezkagarritasunarekin lotutakoak ere.
- Inkestatuek oroitzapen-erroreak egiten dituzte aldi luzeetan kontsumitutako elikagaiak gogoratzen saiatzen direnean.
- Bi inkestak urteko aldi desberdinetan egin ziren; hortaz, emaitzen konparaketa urtaroen araberako alborapenaren mende egon liteke.
- Laginaren ordezkagarritasun txikia: herrialde bakoitzeko 500 parte-hartzaileri egin zitzaien inkesta bakoitza.
Etorkizuneko ebaluazioak hobetzeko gomendioen artean honako hauek nabarmentzen dira: komunikazio-estrategia pertsonalizatuak eta etengabeko jarraipena egitea, osasunerako onurak arriskuak arintzearen bidez orekatzen direla berma dadin. Izan ere:
- Baliteke ohiko kontsumitzaileek arriskuei buruzko informazio zehatza behar izatea.
- Osasunerako onurek eta arrain eta itsaski seguruak hautatzeak izan behar dute noizean behingo kontsumitzaileentzako mezuaren xedea.
- Biztanleria-talde kalteberentzat (hala nola haurdun eta edoskitzaroan dauden emakumeak) berariazko kanpainak egin behar dira
Kontsumo-gomendioak
EBko agintaritza nazional gehienek gomendatzen dute:
- Merkurioaren muga handiena duten arrain eta itsaskien 1-2 anoa kontsumitzea astean (1,0 mg/kg arrain-pisu hezea),
- Muga txikiena dutenen 3-4 anoa astean (0,5 mg/kg edo 0,3 mg/kg arrain)
- Haurdunei aholka dakieke arrain handiak kontsumitu beharrean kontsumi ditzatela merkurio gutxiago duten arrain txikiak.
Onurak vs Arriskuak
Arrain-kontsumoaren onuren artean sartzen dira haurtxoetan ezagutza- eta immunitate-funtzioak garatzea, eta helduetan gaixotasun kardiobaskularrak izateko arriskua murriztea.
Nolanahi ere, metilmerkurioarekiko esposizioa (merkurioaren formarik arriskutsuena) fetuen eta haurtxoen garunaren eta neuronen garapenaren atzerapenarekin lotzen da.