Ekonomia zirkularra funtsezko faktorea da Europako ingurumen- eta klima-helburuak lortzeko, eta ezinbestekoa da segurtasun ekonomikoa, erresilientzia eta lehiakortasuna bermatzeko. Benetako ekonomia zirkularrerako urratsak motelegiak dira oraindik. Europako Batzordeak neurri eta kronograma berriak ezartzen dituen komunikazio bat argitaratzen du, etorkizuneko Ekonomia Zirkularraren Legearen oinarriak ezartzen dituena.
- EB oraindik ere urrun dago helburutik: Europako zirkulartasun-tasa % 24ra bikoiztea 2030erako. 2010 eta 2024 artean, ekonomian birziklatutako materialen proportzioa oso gutxi hazi zen, % 10,tik % 12,2ra. Ekintza indartsu eta koordinaturik gabe, helburuak ezingo dira osorik bete.
- Urratsak bizkortzeko, Batzordeak, 2026an, Ekonomia Zirkularraren Legea proposatuko du, honako helburu hauekin: egiturazko oztopoak jorratzea, bigarren mailako hondakin eta lehengaien merkatu bakarra sortzea eta produktu, zerbitzu eta konponbide zirkularren eskaria sustatzea. Jakinarazpen honek lehen proiektu pilotua aurkezten du Ekonomia Zirkularraren Legerako, eta epe laburreko neurrietan oinarritzen da plastikoaren sektorean zirkulartasuna sendotzeko.
- Batzordeak ahalik eta azkarren amaitu nahi du legegintza-prozesua, zirkulartasun-eskakizunei buruzko araudiaren proposamena egiteko ibilgailuen diseinuan eta ibilgailuen bizitza erabilgarriaren amaierako kudeaketan, eta, ibilgailu berrietan plastiko birziklatuak gehitzeko helburu berrien bidez, asmoa da are gehiago bizkortzea Europako plastiko birziklatuen eskaria.
- EBren plastikoak birziklatzeko gaitasun instalatua 13,2 milioi tonakoa izan zen 2023an, eta, 2021 eta 2022ko hazkunde-tasen ondoren (% 17 eta % 10 hurrenez hurren), hazkundea % 6 moteldu zen 2023an. Halaber, aurreikusten da gaitasuna milioi bat tona inguruko murrizketa garbi bihurtzea 2025. urtearen amaierarako.
- Joera aldatzeko, premiazko ekintzak behar dira EBren eta estatu kideen mailan, errazago birziklatzeko eta material birziklatuak erabiltzeko, baita berrikuntza sustatzeko ere, plastiko bio-oinarritu birziklagarriak barne. Testuinguru horretan, EB epe laburreko neurri jakin batzuk hartzen ari da, oztopo nagusiei aurre egiteko, eta, zehazki, merkatuaren zatiketari, lehia desleialari eta sektore osoan baldintza parekideak bermatzeko premiari, merkatu bakarraren barruan.
Merkatuaren zatiketa gainditzea
- Batasunean ez dago plastiko birziklatuen zirkulazio askerako arau harmonizatu eta aurreikusgarririk, eta horrek merkatua zatitzea eragin du. Zatiketa hori are larriagoa da material birziklatuen eskari ahulagatik, kalitate eta segurtasunari buruzko kezken ondorioz. Gainera, ez dago plastiko birziklatuen merkatu bakar integraturik.
- Batzordeak egintza betearazle bat aurkeztu du hondakinen esparru-zuzentarauaren barruan, eta hondakin plastikoen merkatu bakarrerako baldintzak finkatu ditu. Arau berriei esker, plastiko birziklatuak ez dira hondakin gisa sailkatuko, eta errazago zirkulatuko dute 27 estatu kideen artean, Batasun osoan aplikatu beharreko irizpide harmonizatuekin bat.
- Segurtasun juridiko handiagoa eman nahi dute Europar Batasuneko birziklatze kimikoko inbertsioetan, eta lehen aldiz ‘masa-balantzea esleitzeko arauak’ proposatu dituzte. Arau horiek finkatuko dute produktu kimiko birziklatuen kuota, eta hori kontuan hartuko da eduki birziklatuen helburuetarako.
| Neurriak | Kronograma |
|---|---|
| Kimikoki birziklatutako plastikozko edukien arauak finkatzea erabilera bakarreko plastikoen zuzentarauarekin bat (PET botilak), eta estatu kideei bidaltzea bozkatzeko. | Jakinarazpen honekin batera |
| Batasunaren mailako hondakin-amaieraren irizpideei buruzko lana amaitzea, plastikoen arloan, atzeraelikadura-prozesu publikoa abiarazteko, Batasunaren mailan hondakin-amaieraren irizpideak finkatzeko egintza betearazleari begira, plastikoen arloan. | Jakinarazpen honekin batera |
Plastiko Zirkularren Aliantza berrabiaraztea, lehentasunezko ekintza partekatuak identifikatzeko
- Plastiko Zirkularren Aliantza (PZA) 2018ko abenduan abiarazi zuten, Europako Plastiko Estrategiaren esparruan, eta industriako eragile nagusiak biltzen ditu, plastikoen balio-katearen barruan, hondakin-biltzaileetatik lehen mailako birziklatzaile eta ekoizleetara, eraldatzaileak, marka-jabeak eta txikizkariak barne.
- Batzordeak Plastiko Zirkularren Aliantza berrabiarazi eta sendotuko du, elkarrekin identifikatu, eztabaidatu eta jorratzeko Europako plastikoen sektorearen erronka nagusiak, industria-eragileekin eta estatu kideekin batera.
| Neurriak | Kronograma |
|---|---|
| Plastiko Zirkularren Aliantza berrabiaraztea, 2026rako lan-programa adostea eta goi-mailako elkarrizketa bat antolatzea plastikoen zirkulartasunari buruz, estatu kideekin batera. | 2026ko lehen lauhilekoa |
Merkatu bidezkoagoa
- EBn egoitza duten plastiko-birziklatzaileen arabera, plastiko birjinak ere ‘birziklatutzat’ saltzen dira, EBko helburuen erakarpen-eraginaz baliatzeko, askotan prezio txikiagoetan EBn ekoitzitako baliokideen aldean. Batzordeak defentsa komertzialaren arloko ikerketak egiten ditu EBko edozein industria kalteturen frogak jasotzen dituenean, diruz lagundutako inportazioen eta/edo dumping preziokoen kalteei buruz.
- Plastiko-inportazioak gainbegiratuko dituzte, Inportazioen Zaintza Lanen Kidegoaren eta 2025eko martxoan sartutako monitorizazio-sistema dedikatuaren bidez, produktu kimiko industrial jakin batzuei begira.
- Horrez gain, neurriak hartuko dituzte aplikazio uniformea errazteko, aduana-agintaritzei egikaritzen laguntzeko eta merkatu nazionala zaintzeko, berdintasun-baldintzak bermatzeko xedearekin EBn fabrikatutako plastikoen eta inportatutakoen artean.
- Elikagaiak ukitzen dituzten materialei dagokienez, horien artean plastiko birziklatuen merkatuko segmentu garrantzitsuak daudenez, esate baterako PET botilak, Batzordearen (EB) 2022/1616 Erregelamenduaren, elikagaiak ukitzeko plastiko birziklatuko material eta artikuluei buruzkoa, hurrengo zuzenketaren asmoa da betetzeari buruzko dokumentazio-eskakizun zorrotzagoak finkatzea EBra inportatutako plastiko birziklatuentzat, eta horiek, onartu ondoren, oinarri gisa erabiliko dituzte birziklatuentzako aduana-kode espezifikoak sortzeko, inportazio-kontrolak errazteko xedearekin.
- Halaber, Batzordeak aduana-kode bereiziak sortuko ditu, beste sektore batzuentzako polimero birziklatu garrantzitsuentzat. Horrek hobetu egingo du Batasunean sartzen diren materialen jarraipena, eta aduana-agintaritzei lagunduko die EBren arauak betetzen direla egiaztatzen, zirkulazio askean jartzeko.
- 2026ko azarotik aurrera, debekatu egingo da hondakin plastikoen esportazioa ELGA osatzen ez duten herrialdetara, kutsadura plastikoaren esportazioa ekiditeko ingurumen-arriskuak eta giza osasunarekin nahiz hondakinen kudeaketarekin lotutakoak dituzten herrialdetara.
| Neurriak | Kronograma |
|---|---|
| (EB 2022/1616 Erregelamenduaren zuzenketa, elikagaiak ukitzeko plastiko birziklatuei buruz. | 2026ko bigarren lauhilekoa |
| Aduana-kode bereiziak sortzeko eskaera aurkeztea, 2022/1616 Erregelamenduaren zuzenketan oinarrituta, eta aduana-kode gehigarri eta bereiziak sortzea beste polimero birziklatu batzuentzat. | 2026ko bigarren lauhilekoa |
| Auditoretza dedikatuak egitea elikagaiak ukitzen dituzten materialentzat, PET barne. | 2026 |
| Kontrol-laborategiei laguntzea eta TAIEX mintegi bat antolatzea, merkatua zaintzeko agintaritza nazionalek kontrol-funtzioa bete dezaten. | 2026ko lehen lauhilekoa |
| Neurri gehigarrien premia zehazteko ebaluazioa, lehia-baldintza parekideak bermatzeko EBko plastikoen balio-katean. | 2026an zehar |
Inbertsioa eta berrikuntza sustatzea
- Proposatutako urte anitzeko finantza-esparruak tresna garrantzitsuak ematen dituen arren inbertsioa sustatzeko, elkarteen nazio- eta eskualde-mailako planetan, finantzaketaren zatirik handienak iturri pribatuak izan beharko ditu. Horretarako, tresna guztiak baliatu beharko dira, inbertsio pribatua aprobetxatzeko, beharrezkoa bada pizgarriak edo funts publikoen osagarriak barne.
| Neurriak | Kronograma |
|---|---|
| Pilotu bat garatzea lehiakortasunaren koordinazio-tresnarekin, eskualdez gaindiko zirkulartasun-zentroetan oinarrituta. | 2026ko lehen lauhilekoa |
| Azterlan bat egitea hobeto lantzeko adierazle makroekonomiko eta makrofinantzario espezifikoak, eta ekonomia zirkularrak EBren hazkunde eta lehiakortasunari egiten dizkion ekarpenak erakusteko. | 2026ko lehen lauhilekoa |
Amaierako ondorioak
- Neurri horiek osatuko dute ekonomia zirkularraren lehen ekimen-sorta: elkarri indarra ematen diote, eta 2025. eta 2026. urteetan ezarriko dituzte.
- Ekonomia Zirkularraren Legeak bigarren mailako hondakinen eta lehengaien merkatu bakarra sortuko du, egungo oztopoei aurre egingo die eta kalitate handiko birziklatu europarren hornidura handituko du, bigarren mailako materialen eta produktu zirkularren eskaria pizteaz gain.
- Ahalegin horien egungo politikekin sendotuko dira, besteak beste EBren etiketa ekologikoaren araudiaren eta produktu jasangarrientzako diseinu ekologikoaren araudiaren ezarpen jarraituarekin. Azken horren kasuan, lehen lan-plana ere ezarriko dute.
- Produktuen pasaporte digitalen babesarekin, neurri horiek gardentasuna handituko dute, inportatutako lehengaiekiko mendekotasuna murriztuko dute eta enpresa europarrei lagunduko diete negozio-eredu zirkularrak eskalatzen merkatu bakar harmonizatu batean.
- Ekonomia zirkularrerako trantsizioa ezinbestekoa da EBren segurtasun ekonomikoa, lehiakortasuna, erresilientzia eta deskarbonizazioa bermatzeko.